Oorsmeer, véél oorsmeer: geïmpacteerd cerumen en de oudere zorgvrager

Update 27-7-2018: er is een hagelnieuwe Cochrane Review over oordruppels voor het verwijderen van oorsmeer! Maar we schieten er niet gek veel mee op: te weinig kwalitatief goede evidence.

Eén van de zaken die me de afgelopen jaren in de wijk meer is gaan opvallen is het aantal ouderen met een serieus oorsmeer (‘cerumen’) probleem. Het eerste dat ik doe als iemand aangeeft dat het horen de laatste tijd toch wat slechter gaat is vragen of ik even in de oren mag kijken. En dan kom je nog wel eens serieuze impactatie van cerumen tegen. De NHG standaard Slechthorendheid geeft aan dat oorsmeerproppen de meest voorkomende oorzaak zijn van geleidingsstoornissen. (1)

Afbeelding: volledig door cerumen impactatie afgesloten oor. Bron: https://bit.ly/2MWgwOx

Voorkomen

Aanleiding tot deze blog was echter een publicatie over een onderzoek naar de bruikbaarheid van oorthermometers.(2) De Nederlandse publicatie werd gedeeld op de Facebook pagina Verpleegkundigen & Verzorgenden. In het onderzoek werd bijgehouden hoe vaak er een oor verstopt was geraakt door cerumen. Bij zo’n 30 procent (holy crap!) van de onderzoekspopulatie was ten minste één gehoorgang geheel afgesloten. (overigens had aanwezigheid van cerumen geen invloed op de temperatuursmeting in het oor). Bij 20% was minimaal één oorgedeeltelijk afgesloten en bij 50% was er geen probleem door cerumen. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt!

In andere publicaties zijn de gevonden aantallen ook in die orde van grootte. Moore et al. (3) vond bij 65% van een kleine groep ouderen tenminste één oor dat voor minimaal 50% was afgesloten. Guest et al.(4) geven een getal van 40% voor oudere zorgvrager. Schwartz et al. geven ‘meer dan een derde’ van de ouderen aan.(5) Dragers van gehoortoestellen hebben een verhoogd risico op impactatie. (3,5) Eekhof & Knuistingh Neven beschrijven de volgende incidentie van behandeling in de Nederlandse huisartsendiensten (6):

Bij mannen van 45 tot 64 jaar zijn dat 38 van de 1000 mannen per jaar, bij mannen van 65 tot 74 jaar 57 en bij mannen boven de 75 jaar 78. Bij vrouwen gaat het om respectievelijk 32, 44 en 63 vrouwen per 1000 vrouwen per jaar.

Wat is oorsmeer?

Cerumen bestaat uit dode huidcellen en afscheidingsproducenten van tubulaire apocriene klieren in het buitenste tweederde deel van de gehoorgang:

Doorsnede van het gehoorkanaal. Uit Schwartz et al. (5)

Het heeft naast een bacterie dodende werking een beschermende en verzorgende functie (4, 6, 7) Normaliter wordt het oorsmeer door het lichaam zelf afgevoerd (o.a. door kauwbewegingen). Diverse oorzaken kunnen er toe leiden dat dit niet voldoende meer gebeurt. Het cerumen hoopt zich dan op, waardoor afsluiting en impactatie kan ontstaan.

Gevolgen

Dat geïmpacteerd oorsmeer nare gevolgen kan hebben blijkt uit de literatuur. Guest et al. geven een aanzienlijk lijst symptomen in hun review (4): jeuk, pijn, een vol gevoel in het oor, gehoorproblemen, tinnitus, duizeligheid en een verhoogd infectierisico. Indien niet behandeld, kan het leiden tot gehoorverlies, sociale afzondering, werkproblematiek en zelf milde paranoïdie. Indien mensen er zelf in het oor gaan peuteren, kan het trommelvlies scheuren. Drie onderzoeken die ik vond toonden een verband aan tussen het verwijderen van geïmpacteerd cerumen en verbetering van cognitieve functies. (4, 8, 9)

Verwijderen

Indien het noodzakelijk is om het oorsmeer te verwijderen kan dit door te druppelen, uit te spuiten (‘irrigeren’) of mechanisch te verwijderen. (5,6) Voor mechanische verwijdering is specialistisch materiaal nodig: dit hoort bij (verpleegkundig specialisten en) artsen thuis.

Eekhof en Knuistingh Neven geven aan dat, hoewel er geen goed bewijs is voor het uitspuiten, er wel consensus is dat het effectief is. Het is aan te raden om voorafgaand aan het uitspuiten de oren te druppelen. (4,5) Er lijkt echter weinig evidence te zijn om een voorkeur voor een bepaald type oordruppels aan te geven. (5, 6, 8, 10) De NHG Standaard geeft over de opvolging het volgende aan:

Als de cerumenprop na 3 pogingen (met een spuit van 100 cc) niet is losgekomen, kan de patiënt ongeveer 15 minuten wachten om de prop los te weken. Als na opnieuw 2 pogingen nog steeds geen resultaat is bereikt, wordt de patiënt gevraagd thuis het oor in te druppelen met enige vorm van olie, 2 maal per dag, gedurende 3 dagen en dan terug te komen.

Druppelen en irrigatie wordt geregeld door verpleegkundigen gedaan. (3,4) Verpleegkundigen hebben echter vaak geen onderwijs gehad in het uitspuiten van oren. (4) Bij huisartsen kan het in bepaalde gevallen door de assistent worden gedaan. Het NHG heeft een protocol voor het uitspuiten opgesteld. Daarin wordt keurig uitgelegd hoe de handeling precies moet worden uitgevoerd.  Schwartz et al geven een uitgebreid stroomschema voor het omgaan met de zorgvrager met cerumen gerelateerde klacht.

Stroomschema uit Schwartz et al. (5) Klik voor groot.

Een subjectieve verbetering van het gehoor na verwijdering van geïmpacteerd cerumen werd niet in ieder onderzoek onder ouderen gevonden. (3) Meer objectieve metingen lieten wel een verbetering zien (8, 9)

Contraindicaties en bijwerkingen

Contra-indicaties voor het uitspuiten en druppelen zijn o.a. operaties aan het gehoor en een geperforeerd trommelvlies. Voorzichtigheid is geboden bij immuungecompromitteerde patiënten, diabetes mellitus en stollingsproblematiek (1,5). Bij het uitspuiten moet goed rekening worden gehouden met mogelijke schadelijke effecten zoals scheuring van het trommelvlies door te hoge druk en verhoogd infectierisico door een vochtige gehoorhang. (4).

Conclusie

Toch nog vaker die oren inspecteren en doelgericht actie ondernemen in overleg met een (huis)arts. Tevens: scholing krijgen in het omgaan met otoscoop en uitspuiten van oren.

Literatuur

  1. NHG-werkgroep Slechthorendheid. (2014) NHG Standaard Slechthordendheid. Huisarts & Wetenschap. 57(6):302-12.
  2. van Loo, L. & Kriegsman, D. M. W. (2008). Koorts is koorts. of toch niet? Tijdschrift voor verpleeghuisgeneeskunde, 33(4):124-127.
  3. Moore, A. M., Voytas, J., Kowalski, D., &Maddens, M. (2002). Cerumen, hearing, and cognition in the elderly. Journal of the American Medical Directors Association, 3(3):136-139.
  4. Guest, J. F., Greener, M. J., Robinson, A. C., and Smith, A. F. (2004). Impacted cerumen: composition, production, epidemiology and management. QJM : monthly journal of the Association of Physicians, 97(8):477-488.
  5. Schwartz, S. R., Magit, A. E., Rosenfeld, R. M., Ballachanda, B. B., Hackell, J. M., Krouse, H. J., Lawlor, C. M., Lin, K., Parham, K., Stutz, D. R., Walsh, S., Woodson, E. A., Yanagisawa, K., & Cunningham, E. R. (2017). Clinical practice guideline (update): Earwax (cerumen impaction). Otolaryngology-head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery, 156(1_suppl).
  6. Eekhof, J. A. H. & Knuistingh Neven, A. (2009). Cerumen. Huisarts & Wetenschap, 52(5):251-253.
  7. Sevy J.O., Singh A. Cerumen Impaction. [Updated 2017 Oct 9]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; Geraadpleegd op 6-7-2018 van: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448155/
  8. Sugiura, S., Yasue, M., Sakurai, T., Sumigaki, C., Uchida, Y., Nakashima, T., and Toba, K. (2014). Effect of cerumen impaction on hearing and cognitive functions in japanese older adults with cognitive impairment. Geriatrics & gerontology international, 14 Suppl 2:56-61.
  9. Oron, Y., Zwecker-Lazar, I., Levy, D., Kreitler, S., &Roth, Y. (2011). Cerumen removal: comparison of cerumenolytic agents and effect on cognition among the elderly. Archives of gerontology and geriatrics, 52(2):228-232.
  10. Aaron, K., Cooper, T. E., Warner, L., and Burton, M. J. (2018). Ear drops for the removal of ear wax. Cochrane Database of Systematic Reviews.
Advertenties
Getagged ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Advertenties
%d bloggers liken dit: