Compassie volgens van der Cingel: vier thema’s en een berg hersenen

Beter laat dan nooit, maar hier is deel drie van ‘Compassie volgens van der Cingel’. Deel 1 vind je hier, deel 2 hier. Van der Cingel voerde een onderzoek uit onder patiënten en verpleegkundigen naar de aard van compassie en schreef haar bevindingen op in o.a. Verpleegkunde.

In dit derde deel komen de vier thema’s aan bod die van der Cingel in haar artikel in Verpleegkunde (2010) beschrijft.

Thema’s in visies op compassie. Uit: van der Cingel, 2010. Klik voor groot.

Thema: Leed

Van der Cingel vrij kort over dit thema, de hoofdstelling is dat ‘leed de belangrijkste trigger is voor compassie’. In het artikel Compassion and professional care: exploring the domain (van der Cingel, 2009) gaat ze veel dieper in op de kwestie van leed. Ze beschrijft  leed als een ‘event’ (gebeurtenis), die vele vormen aan kan nemen zoals dood, verwondingen, hoge leeftijd, tekort aan voedsel en eenzaamheid; het is een biopsychosociaal gegeven dat nauw samenhangt met verlies. Compassie verhoudt zich volgens van der Cingel als volgt tot leed

In short, as a consequence of an unpredictable event suffering causes limitations or even loss of possibilities. When a loss is permanent, compassion is a relevant response.

Dat zou betekenen dat compassie een ‘instrument’ (zoals van der Cingel het noemt) is met een beperkt toepassingsgebied, namelijk chronische zorgvragers.

Thema: Inleving

Het tweede thema dat beschreven wordt betreft inleving.

Om compassie te kunnen voelen is verbeelding noodzakelijk, zo stellen Roeser en Willemsen.

In het eerste deel van deze serie stelde ik de vraag of compassie de balansstok kan vormen voor het bewandelen van het ‘afstand-nabijheidskoord’. Van der Cingel’s bespreking van inleving in haar artikel ‘Compassion and professional care’ werpt een mijns inziens interessant licht op die vraag. Aan de ene kant is het van vitaal belang voor compassie om je voor te stellen hoe jij je in een situatie van verlies zou voelen of gedragen, maar alleen uitgaan van dergelijke zelfreflectie staat compassie in de weg: het gaat om de ander, niet om jou. Van der Cingel spreekt daarom van de noodzaak van het ‘ontzelven’; in proberen te zien wat het probleem voor de ander betekent, zonder je daarbij te laten lijden door je eigen referentiekader. (zo heb ik ervaring met een zeer goedbedoelende verpleegkundige die een patiënt naar een MRI onderzoek stuurde, daar informeerde bij een co-assistent en vervolgens vertrok met de mededeling ‘Ik ga, zij kan ook reanimeren!’) Het verkrijgen van de juiste informatie van de patiënt is van groot belang, zodat de verpleegkundige zich een beeld kan vormen van diens belevingswereld. Compassie is wat dat betreft dus blijkbaar niet een balansstok om het koord te bewandelen, maar het koord van afstand-nabijheid is een instrument voor compassie. Afstand kunnen bewaren is een essentieel onderdeel van compassie.

Thema: overeenkomsten en verschillen tussen medeleven en medelijden

Medelijden wordt doorgaans als een negatieve toestand bestempeld, zeker in de zorg. Een belangrijke nuance daarin is, aldus van der Cingel, dat medelijden twee associaties kent: er wordt vaak een directe connectie met ‘zielig zijn’ ervaren, hetgeen zou betekenen dat men machteloos is in een gegeven situatie. (ik ben benieuwd in hoeverre de afkeer hiervan cultureel bepaald is) Aan de andere kant is er het minder negatieve meelijden, dat wordt beschreven als de ‘overtreffende trap’ van meeleven; de emotie ‘slaat over’. Dat wij mensen dit kunnen ervaren is een gevolg van onze neurobiologie: in onze hersenen zijn verschillende delen actief bij het beleven van emoties. Het interessante is echter dat bij het zien van die emoties bij anderen dezelfde hersengebieden actief zijn. Dergelijke inlevende vermogens vormen de grondslag voor compassie, zo citeert van der Cingel.

Het lijkt echter ook zo te zijn dat (in de loop van hun loopbaan) artsen en verpleegkundigen leren om minder emotioneel actief worden bij het zien van leed. (Cheng, 2007) Naast dat dit ongetwijfeld voordelen heeft, is het op het gebied van compassie wellicht een probleem. Niet in de laatste plaats omdat deze mensen ook studenten opleiden.

Thema: Wat brengt compassie te weeg?

Al die compassie moet natuurlijk ergens toe leiden. Volgens zowel de patiënten als de verpleegkundigen in het onderzoek van van der Cingel is dat wel degelijk het geval: de verpleegkundige kan de dimensies van compassie doorlopen en zodoende informatie inwinnen, die weer ingezet kan worden in de zorg voor die patiënt. Door patiënten wordt aangegeven dat de getoonde compassie motiverend werkt. Als beiden waar zijn werkt compassie dus op twee manieren; de bejegening en informering van de cliënt.

Empathie en etiquette

Via het weblog van dr Shock kwam ik onlangs een interessant artikel tegen: Empathy or Etiquette. Na al het nadenken over de zin van compassie vond ik het een leuke toevoeging. Een deel van het artikel is gewijd aan een artikel door Smajdor et al (2011). Daarin wordt beweerd dat we al een enorme vooruitgang kunnen maken door te letten op etiquette; zorgverleners moeten meer dan eens ‘sociale taboes’ doorbreken en dat vraagt om een zorgvuldige benadering. Een citaat uit het artikel:

Etiquette enables people who are not in intimate relationships to interact without having to enter into each others’ subjective experiences, desires or values

Is etiquette, naast empathie een voorwaarde voor compassie? Ik denk het wel; volgens het bovenstaande citaat is etiquette echter fundamenteel ander dan compassie; het gaat juist om het vermijden van subjectieve ervaringen. Het is eerder een ijsbreker. Maar als het ijs niet juist gebroken wordt, is het kwaad kersen eten!

Cheng, Y., Lin, C.-P., Liu, H.-L., Hsu, Y.-Y., Lim, K.-E., Hung, D., & Decety, J. (2007). Expertise modulates the perception of pain in others. Current biology : CB 17(19), 1708-1713. [DOI] [PDF]

Smajdor, A., Stockl, A., & Salter, C. (2011). The limits of empathy: problems in medical education and practice. Journal of Medical Ethics [DOI]

van der Cingel, M. (2009). Compassion and professional care: exploring the domain. Nursing Philosophy, (10):124-136. [PDF]

van der Cingel, M. (2010). Compassie in de verpleegkundige praktijk. een onderzoek naar de aard en betekenis van compassie voor chronisch zieke ouderen. Verpleegkunde, (4):18–25. [PDF] [URL]

Advertenties
Getagged , , , , , ,

One thought on “Compassie volgens van der Cingel: vier thema’s en een berg hersenen

  1. […] zetten is. Hoe cool is dat! Als u niet weet waar dit allemaal over gaat, kijkt u dan hier, hier en hier. Het eerste deel van haar reactie leest u hier. Verplicht leesvoer zijn haar […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: