Zo waarlijk helpe mij God almachtig en mijn twee opgestoken vingers

Een eed afleggen, daarover blazen we hoog van de toren. Verhoor van getuigen gebeurt onder ‘ede’ en op het breken van die eed staat straf. Geen misselijke overigens. Artsen leggen ook een eed af. Die van Hippocrates om precies te zijn, al is deze ook niet meer de oude. In menig dokterskamer zal deze eed de muur sieren, op mijn stageafdeling hangt zelfs een tweetalig exemplaar. Niet dat ik van het Griekse deel ook maar iets kan lezen, maar toch.

Verpleegkundigen kennen ook een eed. We kunnen immers niet achter blijven. De oudste die ik ken kwam reeds eerder voorbij op Ars GeriatriCare. En daarin wordt nogal wat van de verpleegkundige gevraagd. Bekend als ‘the Nightingale Pledge’ en in 1893 opgesteld door Lystra Gretter luidt deze als volgt:

“I solemnly pledge myself before God, and in the presence of this assembly) to pass my life in purity and to practice my profession faithfully. I will abstain from whatever is deleterious and mischievous, and will not take or knowingly administer any harmful drug. I will do all’ in my power to maintain and elevate the standard of. my profession and will hold in confidence all personal matters committed to my keeping and all family affairs coming to my knowledge in the practice of my calling. With loyalty will I endeavor to aid the physician in his work and devote myself to the welfare of those committed to my care.”

Jaarlijks weer beloven vele pas afgestudeerden zich aan deze eed te houden. Nou ja, niet aan deze eed, alleen de op één na laatste zin lijkt de tand des tijds te hebben doorstaan. Ouderdom komt nu eenmaal met gebreken. Persoonlijk vind ik dergelijke verabsoluteerde praat (‘all in my powers’) bij voorbaat wat jammer. Niemand zal alles wat in zijn vermogen ligt aanwenden voor het vak. Tenminste daar geloof ik geen sikkepit van. En wat moet ik denken van ‘passing my life in purity?‘ Cultuurhistorisch is het wellicht te verklaren vanuit het feit dat in die tijd het verplegen van zieken, lijders en leprozen nogal eens op de schouders van een beschonken prostitué viel, om het even heel scherp te stellen. Dan kan ik me voorstellen dat je zoekt naar wegen om één en ander af te dwingen. Tegenwoordig echter lijkt het me nogal overbodig. Dronken op je werk verschijnen is niet vanwege een eed problematisch voor alle partijen. We missen de betreffende passage dan ook als een getrokken tand met kiespijn.

Maar ook de nog steeds gefrequenteerde belofte van zwijgzaamheid vind ik maar een slappe hap eerlijk gezegd. Toen ik een jaar of 17 was verdiende ik een paar zakcenten bij een flessenblazerij. Daar hoort natuurlijk een contract bij en als ik het me goed herinner stond er de niet lullige boete van 25.000 gulden op het schenden van bedrijfsgeheim. Om de een of andere reden heb ik de indruk dat dergelijke middelen heel wat effectiever zijn dan een eed. Om een niet financiële blik op de zaak te werpen: het zou niet in me opkomen om de zielenroerselen van patiënten aan de grote klok te hangen. Dat heeft volgens mij trouwens weinig met een vak als verpleegkunde te maken, maar meer met ‘normaal doen’. Daar ga je met een eed mijns inziens weinig aan veranderen.

Aan de andere kant: mijn vriendin is verpleegkundige en ik voel me veilig genoeg om met haar wel over voorvallen op stage/werk te spreken. Ik weet dat ze het niet door zal vertellen. Niet omdat ze een eed heeft afgelegd, maar gewoon, omdat ze slim genoeg is om te beseffen wat haar ter ore komt.  Een ander onderdeel van het afleggen van de eed, dat ik nogal irritant simplistisch vind, is de wet erachter, nl. de wet op de vorm van de eed van 1911:

Artikel 1

Hij, die ter uitvoering van een wettelijk voorschrift mondeling een eed, belofte of bevestiging moet afleggen, zal:

a. indien hij een eed aflegt, onder het opsteken van de twee voorste vingers van zijn rechterhand, uitspreken de woorden: “Zoo waarlijk helpe mij God Almachtig”,

b. indien hij een belofte aflegt, uitspreken de woorden: “Dat beloof ik”, indien hij een bevestiging aflegt, uitspreken de woorden: “Dat verklaar ik”,

Welnu, wat heeft het opsteken van de twee voorste vingers van mijn rechterhand te maken met het stilzwijgen van de aan mij toevertrouwde informatie? Discrimneren we daarbij overigens links-handigen? Ik snap dat er sprake is van een algemene behoefte aan enige ceremonie en dat in het geval van de verpleegkunde de eed misschien één van de weinig bekende connecties met de historie van het vak is. Dat laatste is jammer, maar ik heb stevig de indruk dat ‘de eed’ niet het moment is waarop we die muur moeten slechten, of een goed middel daartoe. Ook gaat het opsteken van twee vingers – me dunkt – niet bijdragen aan het vak zelf. Maar goed, als aan het einde van de onzin van het niet zwijgend stilzwijgen en de wijzende wijs- en middelvingers toch blijkt dat de mens tekortschiet, is er altijd nog God. Zo waarlijk hij me helpe. Ik kan niet ontkennen daar altijd een beetje van op te kijken. Een vak waarin mensen soms ‘door God verlaten’ lijken te zijn: zo waarlijke helpe God eigenlijk liever even met andere dingen. Houden wij ondertussen onze klep gewoon even dicht, heeft ‘ie tijd voor mensen met meer dringende behoeften. Als het aan mij ligt in ieder geval, maar als atheïst klinkt het toch bij voorbaat allemaal wat paradoxaal. Overigens stelt de wet wel dat, als het op grond van godsdienstige overtuiging allemaal wat anders moet, dat ook kan. Kan het ook anders op niet-godsdienstige overtuiging?

Om een lang verhaal kort te maken: ik geloof dus geen sikkepit van die eed. De tijd van de magische bezweeringen is, zo lijkt me, ruimschoots voorbij. Je wordt verpleegkundige? Dan dien je je bewust te zijn van de ethische implicaties van het vak. Die afdoen met een verplicht zwijgen lijkt me zand in de machine strooien eerlijk gezegd. Een eed (van een vak dat zo belangrijk is) alleen over het grote zwijgen laten gaan vind ik ook nogal denigrerend. Betutteling bijvoorbeeld, dat zou een heel wat beter mikpunt van ede kunnen zijn! Of netjes je handen wassen…

Aangezien er van de originele eed toch al nauwelijks iets over is stel ik voor de stekker ook uit het resterende deel te trekken. Ik vraag me af of ik de eed af moét leggen om me in te kunnen schrijven in het BIG register als eenmaal het diploma binnen is. Iemand die me dat kan vertellen?

Advertisements
Getagged , , ,

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: