Wil je zorg op maat? Kies dan voor ‘complementair’! Yeah right…

Binnen de verpleegkunde is ‘complementair’ werken een hot issue. Wat hier precies onder wordt verstaan is me nog niet helemaal duidelijk. Wel is duidelijk dat mijn hogeschool er een minor in aanbiedt. In de beschrijving daarvan lezen we:

Wil je zorg op maat?
Kies dan voor de minor “complementair werken”: de minor “complementair werken” richt zich op het verbeteren van het persoonlijk welbevinden van patiënten en cliënten! Om de kwaliteit van leven te verhogen worden een aantal complementaire (of: aanvullende) zorgvormen ingezet. Met complementaire zorgvormen wordt onder meer gedoeld op massage, het gebruik van etherische oliën of kruiden, ontspanningsoefeningen, therapeutic touch, maar ook de toepassing van geschikte architectuur, vormen en kleuren.
Want….hulpverlening kan zoveel meer zijn dan een praatje en een pilletje!

(cursivering door mijzelf). Etherische oliën, kruiden, ontspanningsoefeningen en therapeutic touch dus. Kwakzalverij? Wat betreft therapeutic touch kunnen we dat denk ik met een gerust hart zeggen. Ik weet niet waar men etherische oliën voor wil gebruiken, maar ook dit valt snel binnen het kader van ‘evidence based’ werken. Je past het toe met een beoogd effect en dat effect is uiteindelijk te meten. Gewoon even de cijfertjes verzamelen. In de miljarden die het NCCAM de afgelopen jaren heeft mogen spenderen moet er toch wel iets te vinden zijn dat de genoemde interventies van wetenschappelijke onderbouwing kan voorzien? ZonMw heeft onlangs ook nog 2,5 ton over de balk gesmeten; het grote beeld dat daaruit naar voren komt is dat CAM beoefenaren met name inzicht in wetenschap nodig lijken te hebben. En ook het laatste zinnetje uit het citaat stuit me nogal tegen de borst: ‘want hulpverlening kan zoveel meer zijn dan een praatje en een pilletje’. Alsof je een minor complementaire zorg voor nodig hebtvoor het leveren van zorg op maat! Dat is standaard het werk van verpleegkundigen en op deze manier lijkt er sprake te zijn van landjepik. Mijns inziens is complementair werken absoluut niet nodig om zorg meer te laten zijn dan een praatje en een pilletje. (voor zover dat nodig is) Het schept op deze manier een karikatuur van zorg. En; in een tijd waarin één van de meest gehoorde klachten is dat er geen tijd is voor een praatje: is er wel tijd voor ‘therapeutic touch’? Vanuit die visie zou complementair werken een verdere beknotting opleveren van die tijd voor een praatje. Nu staat het een ieder vrij om aan te tonen dat het gebruik van etherische olie hoger op de agenda staat van zorgvragers, maar zolang dat bewijs er niet is…

Wat betreft het gebruiken van geschikte architectuur; in ‘Levenskunst op Leeftijd’ door Hans Becker lezen we hierover als ‘empathic design’, hetgeen ik zie als het prettig aanpassen van de omgeving. Heeft dit met complementaire zorg te maken? Wellicht. Het is evidence based dat de omgeving van invloed is op het welbevinden danwel de productiviteit; nog onlangs werd de goudpalm uitgeroepen tot beste kantoorplant, inclusief wetenschappelijke onderbouwing. Ook zijn er aanwijzingen dat het uiterlijk van de omgeving van invloed is op zaken als heling na een heupoperatie; hang een leuk schilderij in de kamer en het gemiddeld gezien zijn patiënten sneller de deur uit. En ik zie ook zeker connectie met het verpleegkundig vlak m.b.t. de omgeving. (de vpk dient bijv. te zorgen voor een ‘therapeutisch leefklimaat’) Maar hierbij zie ik grotere noden; zolang ik in de zorg werk- danwel leerzaam ben zie ik gebouwen waar een duidelijk verpleegkundige invloed mist. We hebben het dan over de indeling van gebouwen, gebruikte materiaal (kranen!), kwaliteit van watervoorziening, afstanden die moeten worden afgelegd, etc. Wederom zie ik er een aspect van landjepik in; is het complementair om te zorgen voor een leuk kleurtje aan de wand? Ik zou zeggen dat het primair is.

Een ander probleem dat ik heb met ‘complementair’ is het feit dat, zodra het nut van een interventie wetenschappelijk is bewezen, het uit het domein van complementaire zorg valt. Het is dan ‘Evidence Based’ en behoort, net zoals het juist handelen bij decubitus, tot het standaard domein van de verpleegkundige. Als er een effect is (en dat wordt beweerd) is het te meten. Punt. Misschien niet in een RCT, maar het is te meten. Of is er een complementaire vorm van wondbehandeling? Gezien de beweringen die Therapeutic Touch beoefenaren doen over hun ‘magie’ moet dit een mooie uitdaging zijn: herstel dat energieveld en laat die wond sneller helen! Helaas niets van dat al. (anders zou het immers behoren tot de standaard zorg)

En waar is de minor ‘Evidence Based werken’? Nergens! En dat in een tijd waarin daar zoveel gewicht aan wordt gehangen en de gemiddelde verpleegkundestudent hierbij toch wel enige ondersteuning kan gebruiken: wat is Pubmed om te beginnen? Wat is de Cochrane database of systematic reviews? Wat is een dubbelblind gerandomiseerd onderzoek? Waarom is het zo belangrijk gebruik te maken van controlegroepen? En hoe maak je gebruik van publicaties in de dagelijkse praktijk? Dergelijke informatie wordt wel aangeboden, maar bij lange niet in de mate waarin we er een complete minor mee kunnen vullen, laat staan de werkelijke implicaties ervan door te laten dringen. Ik herinner me een module ‘Vinden van Digitale Informatie’ tijdens de propedeuse en een module ‘Onderzoek’ tijdens de differentiatie, waarin zaken als databanken en de PICO strategie worden behandeld. Maar dit is niet afdoende om voldoende inzicht te krijgen in wat ‘evidence based’ practice is en hoe het tot stand komt. Tijdens het maken van een verslag over mondzorg werd ik bijvoorbeeld nogal moeilijk aangekeken toen ik een onderzoek naar het effect van goede mondzorg op de hoestreflex bij verpleeghuispatienten wilde toevoegen aan het verslag; moet dat nu? We zijn al bijna klaar…

Na twee jaar van zelfstudie begint het lichtjes te dagen, maar soms heb ik het gevoel dat ik gewoon gek genoeg ben om het interessant te vinden. Een waar gemis Saxion! Wat mij betreft zaagt men aan de verkeerde kant van de tak. Het idee dat zorg meer is dan een praatje en een pilletje zie ik als een karikatuur, maar dan wel een die absoluut niet in een minor complementaire zorg hoort. Het psychologische aspect van het vak is bij voorbaat veel meer dan ‘complementair’ (wellicht ook toe aan meer aandacht binnen de opleiding?) en perifere activiteiten als therapeutic touch zijn hocuspocus; tijdverspilling.

Doe mij maar een praatje. Vinden de mensen gezellig. En voor dat pilletje hebben we de dokter.

Advertenties
Getagged , , ,

4 thoughts on “Wil je zorg op maat? Kies dan voor ‘complementair’! Yeah right…

  1. Annemiek schreef:

    Ik zou het hopen dat verplegen meer is dan een pilletje en een praatje. Als er zo tegenaan gekeken wordt krijgen we nooit het respect dat we verdienen want een pilletje en een praatje stelt tenslotte niks voor.

  2. Bram Hengeveld schreef:

    Het ironische is natuurlijk dat het ‘intern’ wordt geuit, vanuit een verpleegkundige opleiding. Dat is ook eigenlijk de reden dat ik er over heb geblogd (en natuurlijk het feit dat er pure kwakzalverij wordt verkondigd!)

    Persoonlijk vind ik het ongehoord. Ik zal, als komende week het schoolcircus weer begint en ik er tijd voor heb, ook om opheldering gaan vragen.

  3. Annemiek schreef:

    Ja dat vond ik ook, dat het van een opleiding verpleegkundige komt. Hoewel dingen als massage en ontspanningsoefeningen wel bij kunnen dragen aan het welzijn. Ik zou niet weten wanneer ik er op mijn dag echt tijd voor zou hebben ( rustige uitschieters daargelaten).

    • Bram Hengeveld schreef:

      Precies! Daarom ook de vraag waarom er geen minor ‘evidence based werken’ is; de schaarste van de tijd van verpleegkundigen maakt dat besteding ervan onderhevig is aan bepaalde ethische randvoorwaarden. We moeten er spaarzaam mee omgaan. Nu ben ik niet de mening toebedaan dat wetenschap dé probleemoplosser is voor de verpleegkundige, maar afwezigheid of een te geringe behandeling van het onderwerp in de opleiding, danwel de discussie in het werkveld zelf is niet te verkopen. Als men naar een electronicawinkel gaat om een TV te kopen hoop je ook dat de verkoper op de hoogte is van de laatste ontwikkelingen en je niet een magische afstandsbediening aanraadt, waardoor de TV mooiere kleuren weergeeft. Vergeef me mijn cynisme, maar ik heb wel eens de indruk dat de gemiddelde computernerd meer op de hoogte is van de nieuwste ontwikkelingen dan veel zorgverleners. (getuige bijv. het enorme aantal psychiaters in Amerika dat anti-homo therapieën aanbiedt)

      Al gaat het niet om middels onderzoek vastgestelde effectiviteit van interventies; ik denk dat een grotere aandacht voor wetenschappelijke publicaties en de doorgronding ervan belangrijker is dan therapeutische handoplegging. En passant is het trouwens zo dat aandacht voor dergelijke publicaties ook licht kan werpen op therapeutic touch: twee vliegen in een klap. Op dit moment mist Saxion de plank een beetje op dit vlak. (laat ik overigens niet onvermeld dat ik verder erg tevreden ben over mijn opleidingsmogelijkheden bij Saxion!)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: