Druk, maar altijd in voor een beetje quackwhacking: Spot the Fake!

Op het moment kom ik een beetje om in het werk: eind juni ga ik ‘op’ voor een aantal rollen in een toetsstation. Vandaar de verminderde frequentie van blogposts, het typewerk is momenteel even voldoende aanwezig…

Niettemin, toch even een blogpostje. In voorbereiding op een komende SLB bijeenkomst, die ik wil gebruiken voor een presentatie/discussie over kwakzalverij/pseudowetenschap en de relevantie ervan met het verpleegkundig beroep heb ik getracht een lijst op te stellen met kenmerken van kwakzalverij: spot the fake. Tevens een kleine opsomming van reeds bekende kwakzalversbehandelingen.

Ik denk dat dit relevant is voor verpleegkundigen in de ouderenzorg omdat deze te maken hebben met een potentieel kwetsbare groep met veel moeilijk te behandelen aandoeningen en multi-morbiditeit. Dit is bij uitstek geschikt voor ‘interventie’ door een kwakzalver, hetgeen hopelijk enigszins duidelijk zal worden uit onderstaande herkenningspunten. Maar ook meer algemene zorginstellingen zijn niet bang voor enige pseudowetenschappelijke interventie: het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem biedt acupunctuur aan als (onderdeel van) pijnbestrijding. Een behandeling (10-15 minuten) waarbij naalden in het oor worden gestoken. (want daar komen immers alle ‘meridianen’ van het lichaam in uit) Kosten? 80 euro. Duur placebo… De VtdK is er dan ook niet echt over te spreken. Het wetenschappelijk bewijs aangaande de effectiviteit van acupuntuur is nl. bezaaid met krakkemikkige methodoligie, publicatie in krakkemikkige tijdschriften en afwezigheid van fysiologische onderbouwing. Wanneer van een dergelijke combinatie sprake is (reguliere & alternatieve behandeling) spreekt men overigens graag van ‘geïntegreerde geneeskunde’ of een verwante term. Don’t get fooled by nice words. Op de website van de naaldenprikkende pijnbestrijders wordt vreemdgenoeg gelinkt naar een scripte van een student aan de RuG, waarin duidelijk wordt hoe fragiel de rationale van acupunctuur feitelijk is, alhoewel dat niet als zodanig gebracht wordt: ‘Of het werkt is voor beoefenaren en hun patiënten geen vraag, maar hoe het werkt vaak wel’. Dat is dus zéér de vraag, meta-analyses laten doorgaans weinig heel van acupunctuur als klinisch relevante behandeling.

Verpleegkundigen dienen m.i. in staat te zijn om tot op zekere hoogte voor te lichten over behandelingswijzen en de rationale erachter. Een verpleegkundige met een voorliefde voor evidence based medicine dient dus te weten wat kwakzalverij is en waarom we weten dat het bogusbehandelingen zijn. Ik ben er niet op uit om de door Jomanda ‘ingestraalde’ kaartjes onder de hoofdkussens van vele cliënten te halen, maar om aandacht te vragen voor hedendaagse kwakzalverij, die wel degelijke bijzonder schadelijke en fatale excessen kent, (waaraan Jomanda trouwens ook zeker debet is geweest). Mochten lezers nog andere kenmerken van kwakzalverij kennen: laat het weten in een reactie!

Hoe herken je kwakzalverij?

De kwakzalverij heeft een scala aan methoden ontwikkeld om geloofwaardig over te komen. Sommige daarvan zijn vrij goed verpakt. Komen één of meer van de volgende eigenschappen voor, bedenk dan goed of je met kwakzalverij te maken hebt!

  • Beweren een veelheid aan aandoeningen te kunnen verhelpen met één methode
  • Behandeling van vage klachten (maar ook: kankertherapie aanbieden)
  • Veelvuldig gebruik van indrukwekkende termen als: ‘natuurlijk/natuurgeneeswijzen’, ‘eeuwenoude (Chinese/oosterse) kennis, ‘holistisch, ‘healing/helen’’, ‘balans/yin yang’, ‘(bio)feedback’, ‘energie/(bio-)energetisch/energieniveau’, ‘trillingen’, ‘Complementaire genees/behandelwijze’, ‘integrale benadering/integrated medicine’, ‘gifstoffen/ontgifting’, ‘quantummechanica’, ‘chemische middelen (als in: medicijnen)’, ‘chakra’s/aura’s/meridianen’, ‘ziel/geest’, etc.
  • Veelvuldig verwijzen naar persoonlijke ervaringen van gebruikers van een methode als ‘bewijs’. (vergelijk ‘Tell Sell’ reclames)
  • Bewering van een zuiver persoonlijk afgestemde behandeling (holisme)
  • Ingaan tegen duidelijk bewezen en algemeen aanvaarde theorieën (‘denialism’)
  • Gebruik van falen of bijwerkingen van ‘reguliere’ methode als positief argument voor ‘alternatieven’.
  • ‘Erstverschlimmerung’
  • Geen duidelijke behandelingsvoorschriften
  • Gebruik van algemene adviezen (gezond eten, niet roken, genoeg slapen, voldoende beweging, etc.)
  • Afwezigheid van vooruitgang in de aard, uitvoering en precisering van de therapie in kwestie
  • Afwezigheid of onduidelijkheid van referenties naar (peer reviewed) publicaties, ondanks claims van (veelvuldig) wetenschappelijk onderzoek
  • Gebruik van rechtzaken om ‘tegenstanders’ het zwijgen op te leggen (bijv: Simon Singh, Ben Goldacre)
  • Gebrekkige onderbouwing van onderliggende theorie/fysiologie van  de kwak, met veelvuldig gebruik van onder 2 genoemde punten
  • Schreeuwerige websites en publicaties.
  • Combinatie van reguliere en alternatieve methoden/mixen van verschillende soorten ‘therapieën’: bijv. fysiotherapie en chiropractie (bait & switch)
  • Veel omhaal over de achtergrond van de kwakzalver (inc. scheppen van valse autoriteit)
  • Beweringen over ‘paradigmaverschuivingen’ t.b.v. alternatieve therapieën
  • Absurde behandelingen (koffieklysma i.c.m. liters wortelsap ter behandeling van darmkanker)
  • Samenzweringstheorieën (met name richting ‘reguliere’ geneeskunde of wetenschap)
  • Gebruik van uitzonderlijke apparaten. (‘Lotje’)
  • Gebruik van materialen zoals kristal en magneten, toedichten van helende werking aan die materialen

Bekende kwakzalverij & pseudowetenschappelijke verwanten

  • Homeopathie
  • Acupunctuur
  • Ayurveda
  • Chiropractie
  • Craniosacrale therapie
  • Bioresonantie
  • Magnetiseurs
  • Gevitaliseerd water
  • Bach therapie
  • Orthomoleculaire ……….
  • Therapeutic touch
  • Gebedsgenezing
  • Klankschalen
  • Kankerbehandelingen
    • Natriumbicarbonaat (‘kanker is een schimmel’)
    • Keukenzout
    • Koffieklysma’s
    • Magneetveldtherapie
    • Haaienvinnen
    • Moermandieet
    • ….
  • ‘Anti-AZT’ (i.c.m. HIV denialism)
  • ‘Anti-Chemotherapie’ (Trentelman)
  • ‘Anti-vaccinatie’ (veroorzaakt volgens sommige alterneuten autisme, sterfgevallen, verlamming, hersenbeschadiging, etc.)
  • Paranormale capaciteiten (Tarot, horoscopen, ‘channeling’ (Derek Ogilvie, Uri Geller, Char, etc…) telepathie.

Cherkin, D. C., Sherman, K. J., Avins, A. L., Erro, J. H., Ichikawa, L., Barlow, W. E., Delaney, K., Hawkes, R., Hamilton, L., Pressman, A., Khalsa, P. S., & Deyo, R. A. (2009). A randomized trial comparing acupuncture, simulated acupuncture, and usual care for chronic low back pain. Archives of internal medicine, 169(9):858-866.

Chigwedere, P., Seage, G. R., Gruskin, S., Lee, T.-H. H., & Essex, M. (2008). Estimating the lost benefits of antiretroviral drug use in south africa. Journal of acquired immune deficiency syndromes (1999). http://dx.doi.org/10.1097/QAI.0b013e31818a6cd5

Heap, M. (2007) Placebotherapie. Skepter, 20(2): 12-17

Holla, Ijland, van der Vliet, Edwards & Verlaat (2009). Overleden zuigeling na craniosacrale’ manipulatie van hals en wervelkolom. Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:A290 http://tinyurl.com/craniobaby

Madsen, M. V., Gotzsche, P. C., & Hrobjartsson, A. (2009). Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups. BMJ, 338(jan27_2):a3115+.
http://tinyurl.com/acupunctuur

Getagged

8 thoughts on “Druk, maar altijd in voor een beetje quackwhacking: Spot the Fake!

  1. Annemiek zegt:

    De wetenschap weet nog lang niet alles, en mensen zitten gecompliceerd in elkaar. Bij sommige mensen helpen wat kwakzalverige dingen vanwege het placebo effect. Er zijn zeker gevaarlijke kwakzalverijen. Zo had ik een patient die door “spoelen” labwaardes had waarbij menigeen het loodje gelegd zou hebben. En een website die ik laatst tegenkwam die allerlei beweringen over kanker had waarbij je van zou huiveren. Ook allemaal zogenaamd ‘bewezen’.

  2. Klopt als een bus. De wetenschap weet lang niet alles, maar dat is een onderdeel dat volgens mij inherent aan het systeem is en waardoor vooruitgang geboekt kan worden en ook geboekt wordt (alhoewel minder snel dan we graag zouden willen)

    Kwakzalverij daarentegen is in de afgelopen eeuwen geen sikkepit verder gekomen. (afgezien van de ‘bodycount’ dan natuurlijk) Dat is een enorm verschil tussen wetenschappelijke geneeskunde en kwakzalverij; aan het begin van de twintigste was de een weinig meer of minder effectief dan de ander. So much more difference now…

    Overigens wil ik zeker de werking van placebo’s niet onderkennen. Helaas doet zo’n beetje iedere kwakzalver dat wel (hun therapieën werken immers) en vraag ik me af of je, zoals in het geval van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem er 80 euro per 15 minuten voor kunt rekenen. Aan de andere kant zal een duur placebo waarschijnlijk een stuk beter werken dan een gratis placebo…

  3. Annemiek zegt:

    Net vandaag lees ik dit artikel; http://www.kfsm.com/lifestyle/health/sns-ap-us-med-unproven-remedies,0,7327875.story
    Het heeft wel een aantal goede punten, zoals dat als mensen meer aandacht van hun dokter zouden krijgen ze minder snel naar iets alternatiefs zouden grijpen. Dat geloof ik ook wel.

  4. Annemiek ‘linking it all’ strikes again. Bedankt!

    Ik denk ook dat wat dat betreft er een wereld te winnen valt. Maar ik kan het niet helpen een beetje weemoedig naar zo’n foto te kijken waarop een verpleegkundige een patient met een nekbrace aan het ‘instralen’ is. Volgens mij is dat verspilde moeite, geld en mankracht. (want, alhoewel men er (nog) geen extra geld voor vraagt, kan een dubbeltje maar een keer uitgegeven worden en dus ook de verpleegkundige tijd die er mee gekocht wordt)

  5. Goed bezig Bram. Die lijst is aardig accuraat. Ik zie dat je er een hoop werk in steekt. Hulde. Ik ben wel benieuwd in welke mate hierin in je opleiding aandacht aan wordt besteed. Hoe kijken jouw docenten/medeleerlingen hier tegenaan? Is het een beetje jouw ‘ding’ of wordt dit gedeeld/gewaardeerd?

    Genoeg vragen.

    Nog één dan. Waarom sta ik niet op je blogroll? ;-)

    Gewoon even wat social talk. Ik kom nog wel eens uitgebreid ‘kletsen’.

    Hier nog even wat om bij weg te dromen:

  6. Yes crypto, je hebt gelijk. Ik zit bij een kameraad wat af te drukken en zag het ook net; ik zal je toevoegen aan m’n blogroll. Verder antwoord volgt.

    Dreamtheater rocks. balls.

  7. Annemiek zegt:

    Haha linking it all… dat betekend dat ik teveel achter de computer zit!
    Ik heb een collega die Reiki doet, ze is er helemaal van overtuigd. Ik heb het haar nog niet met patienten zien doen.
    Laatst kwam ik bij de kapper, zat de kapster op een stoel en een man was allelei bewegingen om haar heen te maken. Ik keek vreemd op, en het was even eer het kwartje viel dat hij ook met een soort Reiki bezig was. Dat was even onverwacht om dat daar tegen te komen!

  8. Dat zou kunnen Annemiek, but keep ‘em coming. Van je link naar het artikel uit the NewYorker heb ik handig gebruik kunnen maken voor m’n opleiding!

    Wat betreft je kapper: heeft ze last van overbelasting? Kapper zijn is een zwaar beroep; veel RSI-achtige klachten, veel staan op dezelfde plek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: