De queeste der competenties; een visie(tje) op verpleegkundestudent zijn. Deel 1: In den beginne…

Ondertussen zit ik het vierde leerjaar van mijn opleiding tot verpleegkundige, waarin de laatste jaren flink wat verschuivingen hebben plaatsgevonden. Eén van de meest in het oog springende daarbij is het ‘competentiegericht’ leren. Wat dat inhoudt, bekeken vanuit het oogpunt van de student, zal ik proberen uiteen te zetten in deze en een aantal komende posts. Het is niet bedoeld als uitputtende uiteenzetting van het competentiegericht onderwijs. En wellicht zal een agoog zich zelfs tenenkrommend door het bericht heen moeten werken. Maar dit is wat ik zie als student. Allereerst een (te) algemene inleiding op wat basisbegrippen die thans menig student kwellen in hun ergste dromen!

Deel 1:  In den beginne…

Verpleegkundige willen worden: wat houdt dat in?

Een opleiding begint bij een keuze: wat wil ik ‘worden’? Deze vraag veronderstelt in ieder geval een wens en een beperking. De wens tot het leiden van een wenselijk leven, waarin een beroep een belangrijke rol speelt en de beperking dat we die wens nog niet ten uitvoer kunnen brengen; vers van de havo of het vwo is niemand in staat tot het ‘zijn’ van een verpleegkundige. Het mag trouwens ook helemaal niet natuurlijk. Ome Klink waakt over zijn BIG register. Gelukkig hebben we een opleiding, zoals ik die bijvoorbeeld volg op Saxion Hogescholen Enschede, om al die barrières te slechten. De opleiding is in die optiek het middel om tot het doel van het zijn van een verpleegkundige. (goed, dat lijkt een open deur) Maar die visie is te beperkt, met de opleiding houdt het niet op; een diploma is feitelijk niet meer dan een papiertje dat bewijst dat je het minimaal benodigde in ieder geval onder de knie hebt. Wat houdt het hebben van een papiertje in? Natuurlijk wil ik niet zeggen dat het diploma een nutteloos document is, maar op persoonlijk vlak is het weinig zeggend. (vraag jezelf af of je vijf minuten voor de ontvangst van je diploma een ander persoon bent dan vijf minuten erna) Afgezien natuurlijk van een prima boost van het zelfvertrouwen lijkt me. Daarna wordt het pas echt leuk, want we moeten een leven lang leren zegt men. Of in meer ‘professionele’ termen: CME, Continuous Medical Education. Gekkenhuis. Anyway: vanuit die visie wil ik kijken naar het competentiegerichte onderwijs: het is een levenslang traject, waarbij blindstaren op die eerste vier tot vijf jaar misschien wel eens  fout kan zijn. Waarom hebben we anders een LEVV nodig die strijdt tegen de zinloze rituelen in de zorg? Leren leren zeggen ze dan. In ieder geval is het wel in overeenstemming met de bewering dat een opleiding een middel is, evenals een diploma een middel is. (om als verpleegkundige aan het werk te mogen) En binnen die middelen draait het voor een groot deel om competenties.

Wat is een competentie?
Competentie zie ik als een normering van een eigenschap die iemand heeft. Als dat vaag klinkt, is het goed. Ik kies bewust niet voor het gebruik van een begrip als ‘vaardigheid’ in mijn omschrijving van het begrip competentie. Vaardigheid kan een onderdeel zijn van een competentie, maar daarbij mogen we ‘kennis’ en ‘attitude’ niet vergeten. Zoals gezegd komt het in de praktijk vaak neer op het vaardig uitvoeren van een handeling, zoals het uitvoeren van een goede transfer. In een competentie gegoten zou het ‘op professionele wijze uitvoeren van een transfer’ als omschrijving kunnen dienen. Daarbij zijn de attitude van het op de situatie van de cliënt willen aansluiten, kennis over evt. ziektebeelden en aandoeningen en de lichamelijke mogelijkheid van de zorgverlener om de fysieke handeling uit te voeren van belang. Dit alles binnen wat wij als maatschappij en de beroepsgroep van een verpleegkundige verwachten. In die zin zou een competentie zijn: een door een maatschappelijk referentiekader bepaalde minimum aan kennis, vaardigheid en attitude dat een persoon dient te belichamen om een specifieke activiteit op gewenste wijze te ontplooien. Wanneer we zeggen dat iemand ‘competent’ is, zeggen we dat hij of zij in staat is om op wenselijke wijze iets ‘te doen’. Wanneer we dus een competentiegerichte opleiding volgen dienen we te weten wat men van een verpleegkundige verwacht en hoe de situatie van een student zich daar toe verhoudt.

Competenties en Verpleegkundigen (in spé)
Om tot een beetje zinnig beeld te komen dienen we eerst vast te stellen hoe bovestaande voor de student in de praktijk wordt gebracht. Dit punt is vanaf een aantal invalshoeken te benaderen, die allemaal hun voors en tegens hebben. Omdat voor mij als VGG student het HBO competentieprofiel Verpleegkundige Gerontologie-Geriatrie een belangrijke rol speelt, wordt dat mijn uitgangspunt. In dit competentieprofiel wordt omschreven welke aspecten van het beroep van verpleegkundige in ‘de ouderenzorg’ dusdanig belangrijk zijn dat ze als criteria kunnen gelden voor het ‘meten’ van een persoon als verpleegkundige. Wat dien ik te ‘kunnen’? (er wederom op wijzend dat dit ‘kunnen’ niet slechts een kwestie is van fysieke bekwaamheid) Net zoals een liniaal is verdeeld in centimeters en millimeters, is het competentieprofiel ook opgedeeld in verschillende eenheden.

Dit gebeurt aan de hand van een opdeling in drie domeinen: Zorg, Organisatie van zorg en Beroep. De domeinen kennen verschillende domeinspecificaties. Zo bevat het domein Zorg de domeinspecificaties ‘Zorg voor chronisch zieken, gehandicapten en stervenden’ en ‘Zorg voor mantelzorgers”. Ieder domein bevat tevens één of meer ‘rollen’. Het domein Zorg omhelst de rollen Zorgverlener en Regisseur, het domein Organisatie van zorg omhelst de rollen Ontwerper en Coach en het domein Beroep tenslotte wordt gevormd door de rol van Beroepsbeoefenaar. Binnen de verschillende domeinspecificaties kennen de rollen weer kerncompetenties. Zo bevat binnen de domeinspecificatie ‘Zorg voor chronisch zieken, gehandicapten en stervenden‘ in totaal vier kerncompetenties, verdeeld over de rollen zorgverlener en regisseur; twee binnen de rol van zorgverlener en twee binnen de rol van regisseur.  In een overzicht ziet dat er als volgt uit:

domeinspecificatie

En zo gaat dat voor alle rollen, domeinen, domeinspecificaties en kerncompetenties. (klik hier voor een compleet overzicht). Iedere kerncompetentie kent op zijn beurt uiteindelijk weer verschillende inhoudelijke criteria, zoals bijv. ‘Het realiseren van zorg volgens vigerende kwaliteitseisen en principes van evidence based handelen toepassen‘ bij kerncompetentie 1.

HBO competenties
Met de kerncompetenties uit het verpleegkundig competentieprofiel is het verhaal nog niet af. Er is nl. ook nog een lijst met HBO competenties. Ze hebben er vijf van gemaakt voor ons en ze ‘vermogens’ genoemd: Analyserend, Coördinerend, Samenwerkend, Sturend en Communicatief vermogen. Ook deze kennen ieder afzonderlijk weer wat inhoudelijke criteria. De HBO competenties zijn niet specifiek voor het vak van verpleegkundige (iedereen moet bijv. in meer of mindere mate ‘hoofd- en bijzaken weten te scheiden‘, maar voor zover ik weet is het geen algemeen geldend HBO competentieprofiel.

Niveau’s van ontwikkeling
Al met al zijn het dus redelijk wat domeinen, rollen, niveau’s en meer van dergelijke zaken die zijn opgenomen als onderdeel van de meetlat van de opleiding en het beroep. Om de opleiding af te sluiten verloopt de ontwikkeling van de hele afgelopen mikmak ook weer in fasen. Gedurende de opleiding en de periode als geregistreerd verpleegkundige verloopt de ontwikkeling van de de zorgrollen aan de hand van een aantal niveau’s (tenminste volgens Benner): van beginner naar gevorderd beginner, naar gevorderd, competent en uiteindelijk de expert (na een flink aantal jaren met ‘de poten in de modder’ te hebben gestaan). De niveau’s beginner en gevorderd beginner worden in het eerste (propedeuse) en tweede leerjaar behaald. Tevens worden tegenwoordig de rollen zorgverlener en regisseur op het gevorderde niveau afgesloten in het tweede jaar. (als je netjes je best doet natuurlijk). Tijdens de laatste twee jaar van de opleiding (de differentiatiefase) worden de rollen op gevorderd en vervolgens op competent niveau behaald. Als alle vijf rollen op het competente niveau zijn behaald, heb je recht op je diploma en kun je gaan zwoegen om een expert te worden.

Hoe je dat voor elkaar krijgt lees je in het volgende deel.

Advertenties
Getagged ,

6 thoughts on “De queeste der competenties; een visie(tje) op verpleegkundestudent zijn. Deel 1: In den beginne…

  1. Annemiek schreef:

    Leuk om eens te lezen hoe het nu in elkaar steekt. Heel wat anders tegenwoordig hoe het opgezet is. Lijkt me best moeilijk te meten, competentie. Je blijft inderdaad aan het leren. Met dat diploma is het nog lang niet afgelopen. Ik heb helaas ook collega’s die denken dat er niks meer te leren is.
    Je zegt dat je je niet anders voelt 5 minuten voor en na diploma ontvangst; we zullen zien :) Dezelfde persoon ja, maar met een heleboel opluchting, en toch wel met een heleboel basiskennis vergeleken met 4 jaar geleden.

  2. Bram Hengeveld schreef:

    Natuurlijk is de uitreiking van de diploma’s een belangrijke gebeurtenis. Daar wordt ook wel voor gezorgd. En terecht denk ik. Diploma’s behoren kwaliteit te bewaken. Maar op een bepaalde manier is het tamelijk arbitrair. Ik hou er een beetje van om af en toe dergelijke gezichtspunten in te nemen. :)

    Ik hoop echter dat de kern van het verhaal, de basis van het competentiegericht onderwijs (op mijn opleiding) duidelijk is.

  3. […] zelfs tenenkrommend door het bericht heen moeten werken. Maar dit is wat ik zie als student. In het vorige deel kon je lezen over de basale opbouw van de ‘meetlat’ van de opleiding: het […]

  4. […] zelfs tenenkrommend door het bericht heen moeten werken. Maar dit is wat ik zie als student. In het vorige deel kon je lezen over de basale opbouw van de ‘meetlat’ van de opleiding: het […]

  5. […] het moment kom ik een beetje om in het werk: eind juni ga ik ‘op’ voor een aantal rollen in een toetsstation. Vandaar de verminderde frequentie van blogposts, het typewerk is momenteel even voldoende […]

  6. […] heb ikzelf de rollen Coach, Ontwerper en Beroepsbeoefenaar gehaald, met twee maal een ruim voldoende en een goed (voor […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: