Cliënten die MIC’s invullen. Is dat ‘goed patiëntschap’?

Zomaar een gedachtenspinsel: zouden cliënten niet ook MIC’s (meldingen van fouten/indicdenten/bijna incidenten in de zorg) in kunnen vullen? Voor zover mij bekend, is dit iets dat alleen/met name door zorgverleners wordt gedaan. Maar heeft de mondige cliënt (of diens familie?) niet net zo goed recht op het melden van problematische situaties?

Eens kijken of er op basis van ‘goed patiëntschap’ wat voor valt te zeggen. De RVZ bracht in 2007 het rapport ‘Goed patiëntschap. Meer verantwoordelijkheid voor de patiënt‘ uit, waarin een visie op wat goed patiëntschap inhoudt uiteen wordt gezet. Reden voor het uitbrengen van richtlijnen aangaande goed patiëntschap, zoals door de RVZ gesteld in hun rapport (pp. 12-13, cursivering door mijzelf):

1. De gezondheidszorg heeft problemen met het werven en behouden van voldoende gekwalificeerd en gemotiveerd personeel. De aantrekkelijkheid van het beroep neemt af. Hoewel daarvoor verschillende oorzaken zijn aan te wijzen, werken agressief en claimend gedrag van patiënten en een vrijblijvende manier van omgaan met adviezen en instructies, demotivatie van de zorgprofessionals in de hand.

2. Een voor eenieder – ongeacht inkomen, leeftijd of gezondheidstoestand – toegankelijke gezondheidszorg is alleen bereikbaar als de kosten daarvan collectief en in solidariteit worden opgebracht. De kosten van de gezondheidszorg zijn hoog en stijgen sterk . Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn de uitgaven aan gezondheidszorg tussen 1998 en 2005 gestegen van ruim 23 naar ruim 39 miljard euro (http://statline.cbs.nl). Een belangrijke taak van de overheid is ervoor te zorgen dat (relatief ) schaarse collectieve middelen doelmatig worden besteed. Maar dat is niet alleen de verantwoordelijkheid van de overheid. Wil een collectief systeem betaalbaar en dus in stand kunnen blijven, dan moet iedereen daaraan zijn steentje bijdragen, ook patiënten. Van patiënten mag worden verwacht dat zij verantwoord omgaan met gezondheid en met gezondheidszorg. Solidariteit vereist wederkerigheid.

Ik denk dat ik erg selectief zou lezen als ik hier een direct antwoord op mijn vraag zou lezen, al vind ik de laatste zin wel sprekend. Is het melden van incidenten verantwoord gedrag? Valt het binnen wat de RVZ als ‘paradigmawisseling’ omschrijft (p.13)?

van een vrijblijvende en afwachtende houding van patiënten (‘ziekte legitimeert’) naar een constructieve en coöperatieve opstelling (‘goed patiëntschap’).

 
Constructief dus. Is het invullen van een MIC, of aanverwante meldingen constructief te noemen? Ik denk het wel. In ‘En ik ben maar een kuip vol dromen’ beschrijft prof. dr. F.C.B. van Wijmen (2003, pp. 76-77) een onderdeel van de verandering in de vertrouwensrelatie tussen zorgverlener en patiënt (cursivering door mijzelf):

Vertrouwen in termen van troost en steun zoeken is vanaf eind zestiger, begin zeventiger jaren als het ware uitgesplitst in twee bewegingen: ontdekking en ontwikkeling van zelfvertrouwen enerzijds en anderzijds vertrouwen in termen van overgave aan, blind vertrouwen in de almacht van de geneeskunde. De eerste beweging laat zich herkennen als die van de democratisering en de emancipatie. Groeperingen, ook van cliënten en patiënten, zoeken identiteit en vinden zelfbewustzijn. Zij verlangen respect en behoeven soms bescherming. Het gaat daarbij niet alleen om de collectieve dimensie, de vertaalslag naar het niveau van de individuele beslissing wordt evenzeer gemaakt. Zelfbeschikking is het motto dat inspiratie geeft.

MIC’s zijn een middel om zorg te verbeteren, niet om deze te veroordelen. Vanuit die visie lijkt het me dat patiënten en cliënten, indien ze daartoe in staat zijn, d.m.v. MIC’s een bijdrage aan de zorg kunnen leveren. Ook leveren MIC’s vanuit twee bronnen vergelijkingsmateriaal op: Komen MIC’s die door zorgverleners en cliënten worden ingevuld overeen? Waar zijn verschillen en overeenkomsten te vinden? Worden de MIC’s van cliënten gekenmerkt door een bepaald type incident? Door op een gelijke, d.w.z. valide en betrouwbare wijze incidenten te meten, krijgt men beter beeld van welke situatie dan ook. Het zet neuzen dezelfde richting op. Een MIC commissie met een meer cliëntgerichte visie.
Mijn kleine ervaring leert me tevens dat mensen zich begrepen en gerespecteerd willen en moeten voelen, om de deur voor goede zorg überhaupt ook maar open te zetten. En wat dat betreft kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat een MIC voor cliënten een blijk van respect vanuit de organisatie en een mogelijkheid tot (zelf)bescherming is.

Zorgverlenend Nederland zal die MIC’s dan wel daadwerkelijk als een positieve bijdrage aan de zorgverlening moeten gaan zien en niet als een steek in de rug, of weer de zoveelste klap op de neus. Natuurlijk verdient het altijd de voorkeur om te streven naar een directe afhandeling tussen zorgverlener en cliënt, maar deze afhandeling kan op veel punten mislopen: een verstoorde relatie tussen zorgverlener en cliënt, ‘geen tijd’ voor de zorgverlener om melding te geven, etc.
Een cliëntenMIC zou daarin een adequaat hulpmiddel kunnen zijn, wellicht temeer omdat MIC commissies, voor zover ik weet, geen meldingsplicht hebben naar bijv. cliëntenraden; een gemeld incident blijft binnen ‘de zorg’ en komt terecht in een kanaal dat direct invloed kan hebben op de kwaliteit van zorg. Het houdt naar mijn idee op die manier het midden tussen een klacht en niets doen.

Maar laat ik eindigen met te stellen dat mijn zoektocht op dit vlak nu pas begonnen lijkt. In plaats van een antwoord heb ik met name vragen gevonden. Wat een simpele vraag leek, blijkt een opening te zijn naar een enorm landschap van publicaties en overdenkingen over een verschuivende patiënt-zorgverlener relatie. Maar op het eerste gezicht zou ik zeggen (onder voorbehoud!): ja, cliënten die MIC’s invullen voldoen aan ‘goed patiëntschap’.
Een andere vraag die in me opkomt: hoe zouden cliënten van zelfstandige zorgverleners met incidentmeldingen om (kunnen) gaan?

Als er mensen zijn die dit bericht hebben gelezen en er hun mening over kwijt willen: reageer naar hartelust!

RVZ (2007). Goed patiëntschap. Meer verantwoordelijkheid voor de patiënt. Den Haag [PDF]

van Wijmen, F.C.B. (2003). En ik ben maar een kuip vol dromen. In: RVZ (2003). Zorgaanbod en cliëntenperspectief pp. 73-108 [PDF]

Advertenties

One thought on “Cliënten die MIC’s invullen. Is dat ‘goed patiëntschap’?

  1. Bram Hengeveld schreef:

    NPCF begint meldactie fouten in zorg
    26 oktober 2010
    Patiënten die fouten of bijna-fouten in hun behandeling hebben meegemaakt, kunnen ze tot en met 14 november melden bij patiëntenorganisatie NPCF. De meldactie is vandaag begonnen.

    “We willen niet alleen maar weten wat er mis ging en wat de gevolgen zijn’, zegt Marjolein de Booys, manager Kwaliteit bij de NPCF. ‘We willen ook graag weten of mensen zich in veilige handen voelen. En of ze het idee hebben dat ze zelf invloed kunnen uitoefenen op de veiligheid van hun behandeling.”

    http://www.zorgvisie.nl/Kwaliteit/NPCF-begint-meldactie-fouten-in-zorg.htm

    :)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: