Zelfverwaarlozing en mishandeling zorgen voor (sterk) verhoogde mortaliteit onder ouderen.

geweldresearch
Via MedlinePlus las ik het bericht dat onderzoek naar zelfverwaarlozing en mishandelingeen een sterk verhoogde kans op overlijden aan het licht heeft gebracht. Helaas moet ik me hierbij wenden tot een abstract en enkele persberichten, aangezien ik geen toegang heb tot full-text publicaties van JAMA. (mocht iemand zo vriendelijk willen zijn…)

Het onderzoek
Uit de samenvatting blijkt dat ze 9319 personen zijn gevolgd in een prospectief onderzoek dat van 1993 tot 2005 duurde. De personen waren allen woonachtig in de omgeving van Chicago. Gedurende het onderzoek overleden 4306 personen en werden 1544 gevallen van zelfverwaarlozing en 113 gevallen van mishandeling vastgesteld. Uit analyse van de gegevens blijkt dat de Hazard Ratio (kort door de bocht het relatieve risico op een voorval, in dit geval overlijden) significant verhoogd was voor zelfverwaarlozing en mishandeling: het risico om binnen een jaar te overlijden was tijdens het onderzoek 5,82 maal (95% BI: 5,20-6,51) zo hoog voor personen waarbij zelfverwaarlozing werd gerapporteerd. Na een jaar was de kans weliswaar lager, maar nog steeds verhoogd (HR: 1,88; 1,67-2,14). Ook melding van mishandeling was geassocieerd met een verhoogd risico op overlijden (HR: 1,39; 1,07-1,84). De auteurs vermelden nogal expliciet dat een verhoogd risico op overlijden niet voorbehouden was aan personen met verminderde cognitieve of fysieke functies.

Een van de problemen bij het afgaan op een abstract in dergelijke gevallen is de afwezigheid van een duidelijk beschrijving van ‘zelfverwaarlozing’ of ‘mishandeling’. Reeds eerder heb ik bericht over de mate waarin mishandeling voorkomt onder mantelzorgers in Groot-Brittannië. Daarin wordt duidelijk dat we bij mishandeling niet direct uit moeten gaan van fysieke mishandeling. Verbale mishandeling komt veel vaker voor. Uit de samenvatting wordt, met dit in het achterhoofd, niet duidelijk of men alle mishandeling op een grote hoop gooit, of dat er alleen op fysieke mishandeling is gescoord.

In ieder geval ben ik zéér verbaasd over de gevonden resultaten; een dergelijke groot effect ken ik alleen bij onderzoek naar roken en de kans op longkanker. Risicoverhogingen van meer dan 500% zijn, voor zover ik weet dus hoogst uitzonderlijk. Correct me if I’m wrong! Een kleine duik in the interwebs levert overigens interessante informatie op:

Mishandeling
Bij het schrijven van deze blogpost is me duidelijk geworden dat er in Nederland meer gaande is op het gebied van ouderenmishandeling dan ik in eerste instantie wist. Nu weet ik nog niet zoveel, dus dat is verder niet verwonderlijk. In ieder geval kwam ik er via de website van Movisie (ook nog nooit van gehoord) achter dat we sinds 2004 het Landelijk Platform Bestrijding Ouderenmishandeling (LPBO) hebben, dat o.a. in 2005 een campagne startte om provinciale en gemeentelijke instanties bewuster te maken van het probleem van ouderenmishandeling. Ook hebben we in Nederland een netwerk van meldpunten voor ouderenmishandeling. En dat blijkt niet zonder reden:

“Het aantal meldingen ouderenmishandeling is in 2008 met 81% toegenomen in vergelijking met 2007. Vrouwen zijn vaker slachtoffer van ouderenmishandeling dan mannen. Dat blijkt uit de registratie van een aantal Nederlandse meldpunten in 2008. Nog niet alle meldpunten hebben hun cijfers over 2008 vrijgegeven. De genoemde cijfers zijn dan ook voorlopig en zullen vermoedelijk nog stijgen.”

Gemiddeld zou 1 op de 20 ouderen (5%) te maken krijgen met mishandeling. Dat is nogal wat! Wat ik uit de gevonden bronnen kan opmaken gaat het daarbij overigens om niet-dementerenden die niet zelfstandig wonen. Movisie houdt de volgende definitie van mishandeling aan, waarbij ze zich baseren op een publicatie uit 1996 door Hannie Comijs, onderzoekster bij de VU:

“Onder mishandeling van een ouder persoon (iemand vanaf 65 jaar) verstaan we al het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere staan, waardoor de oudere persoon (herhaaldelijk) lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt dan wel vermoedelijk zal lijden en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid.”

Helaas heb ik de publicatie van Comijs niet kunnen vinden. Ik heb de indruk dat veel cijfers die naar voren komen van haar afkomstig zijn. Een artikel in Trouw is wel interessant: ‘Ze klagen zelden de mishandelde bejaarden. (…) Onderzoekster Hannie Comijs van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam heeft daar wel een verklaring voor.”Bejaarden schamen zich. Ze zijn nog van een generatie die de vuile was niet buitenhangt.” De website van Movisie noemt daarbij zes vormen van vuile was:

  1. Lichamelijke mishandeling: letsel, vastbinden aan stoel of bed, teveel of te weinig medicijnen;
  2. Psychische mishandeling: treiteren, sarren, dreigementen, valse beschuldigingen, beledigingen;
  3. Verwaarlozing: ondervoeding, uitdroging, slechte hygiëne of wonden als gevolg van doorliggen;
  4. Financiële uitbuiting: diefstal, verkoop of gebruik van eigendommen zonder toestemming, gedwongen testamentverandering, financieel kort houden;
  5. Seksueel misbruik: exhibitionisme, betasten van het lichaam, verkrachting;
  6. Schending van rechten: geen vrijheid, geen privacy, ingeperkte zelfbeschikking, geen bezoek, geen telefoon, post achter houden, de oudere verhinderen het huis te verlaten.

In een scriptie voor de opleiding tot verpleeghuisarts lezen we een vergelijkbare indeling:

Onder lichamelijke mishandeling wordt verstaan: handelingen met de bedoeling lichamelijke pijn of verwonding te veroorzaken. Hieronder vallen slaan, knijpen, schoppen, hardhandig beetpakken, maar ook excessief gebruik van beperkende middelen en maatregelen en seksueel misbruik (Lachs en Pillemer 1995, Pillemer en Moore 1989, Lynch 1997).

Psychische of verbale mishandeling is gedefinieerd als: handelingen met de bedoeling geestelijke pijn te veroorzaken. Te denken valt aan uitschelden, beledigen, dreigen, onterecht isoleren en het ontzeggen van verzorging of privileges.
Voor uitbuiting geldt: misbruik van financiële of materiele middelen, zoals diefstal, verandering van testament en bemoeienis met geldzaken (Lachs en Pillemer 1995).

Verwaarlozing (neglect) houdt in: het onthouden van lichamelijke of psychische zorg of voeding (Comijs 2000); het bewust niet tegemoet komen aan de zorgvraag van een verpleeghuisbewoner (Pillemer 1988).

Een ander onderscheid dat gemaakt moet worden is de ‘intentie’. Vaak gaat het om moedwillige mishandeling, maar ‘ontspoorde zorg’ is een andere mogelijke oorzaak:

“Vaak zijn de mishandelingen moedwillig. Dat noemen we: opzettelijke mishandeling. Bij opzettelijke mishandeling weten de plegers heel goed wat ze doen. Ze handelen uit financieel gewin, desinteresse of wraak. Soms wortelt ouderenmishandeling in een lange traditie van familiegeweld en -conflicten.

Soms is de mishandeling het gevolg van overbelasting van de mantelzorger. Dat noemen we: ontspoorde zorg. Er hoeft dan geen sprake te zijn van opzet. De verzorgers beseffen niet dat ze te ver gaan. Hun acties komen voort uit onmacht en zijn eigenlijk een noodkreet. Ook verwaarlozing is een vorm van mishandeling.”

Een factsheet van NIVEL vermeldt hetzelfde. Ik kan niet zeggen verbaasd te zijn dat men vermeld dat er vaak een moedwillig karakter achter mishandeling steekt, maar dat zal ik scharen onder jeugdig optimisme. Movisie biedt voorts een werkdocument aan over ‘methodisch handelen bij ouderenmishandeling’. Klik hier voor een PDF bestand.

Zelfverwaarlozing
Wat betreft zelfverwaarlozing blijkt er nog het nodige bepaald te moeten worden, want wat er precies onder verstaan wordt is niet geheel duidelijk. Wel blijkt het dat het de meest voorkomende diagnose is waarmee ouderen in de VS bij instelling voor ‘protective survices’ worden opgenomen. Het TRIMBOS instituut geeft de volgende definitie:

“Verwaarlozing kan opgevat worden als een observeerbare toestand die het resultaat is van iemands onvermogen, bijvoorbeeld door een lichamelijke of geestelijke aandoening, om essentiële taken te verrichten in de zorg voor zichzelf op het gebied van voeding, kleding, onderdak en omgaan met geld, alsmede het verkrijgen van goederen en diensten die nodig zijn om het lichamelijk, geestelijk en emotioneel welbevinden en de eigen veiligheid te handhaven”

Een interessant artikel uit NTvG (Fransje et al.) toont aan dat zelfverwaarlozing een complex probleem is. Een PDF van het artikel is hier te downloaden. Zelfverwaarlozing komt vaak voor (TRIMBOS schat het op 1,59% van alle zelfstandig wonende ouderen), zorgt voor ziekenhuisopnames en geeft een verhoogde kans op overlijden. Veel patiënten (25-30%) die t.g.v. zelfverwaarlozing worden opgenomen in het ziekenhuis, worden daarna opgenomen in een verpleeghuis.

“Bij ouderen komen ziektebeelden vaak niet op de klassieke wijze tot uiting en dat maakt hen extra kwetsbaar. Een volledig geriatrisch onderzoek richt zich dan ook op de verwevenheid van lichamelijke en psychische functies en sociale omstandigheden. Het behelst, behalve aandacht voor lichamelijke en psychische functies, ook de beoordeling van de functionele status en een inventarisatie van de sociale omstandigheden.”

In het artikel wordt een interessante casuïstiek beschreven waarin duidelijk naar voren komt dat die ‘verwevenheid’ geen sinnecure is! (zeer het lezen waard en lekker kort en to the point) Maar wat nu met de vraag hoe men in eerste instantie afgaat op zelfverwaarlozing. Het TRIMBOS instituut vermeldt:

“Hulp- of dienstverleners staan soms voor een deur die niet of slechts op een kier opengaat. Ook zien zij af en toe bij hun bezoek een sterk vervuild huis. Meestal gaan hulpverleners in deze situaties af op hun persoonlijke ervaring en intuïtie.”

Zelfverwaarlozing lijkt me een duidelijk verpleegkundig probleem. In menig visie op verpleegkunde neemt zelfzorg in ieder geval een belangrijke plaats in. (dat lijkt me de tegenpool van zelfverwaarlozing) Het is een nogal een grijs gebied, althans voor mij. Wanneer voorziet iemand in z’n zelfzorg? Er zijn veel verschillende ‘manieren’ van leven, en sommige mensen houden er bijvoorbeeld hygiënische maatregelen op na waar de gemiddelde Hollander ‘niet vrolijk van wordt’. Waar trek je een grens en is ‘bemoeizorg’ op z’n plaats? Vaak wordt de grens te laat getrokken en zijn het ernstige voorvallen waarbij zelfzorgtekorten aan het licht komen;  uitgedroogd op de SEH en zo delirant als een paddotrip. Gedwongen opname en weer een voor op de ‘te laat ontdekt lijst’. Overigens stellen de auteur van een artikel uit 2008 in  het Tijdschrift voor Psychiatrie dat de persoonlijke voorkeur van psychiaters nogal van invloed kan zijn op beslissingen rondom zelfverwaarlozing, met rechtsongelijkheid tot gevolg.

Welnu, dat lijkt me allemaal wel weer even lees- en denkvoer genoeg. Om af te sluiten een laatste citaat:

“Dames en Heren, ernstige zelfverwaarlozing bij ouderen komt frequent voor en gaat gepaard met een verhoogde morbiditeit en sterfte. Het is van belang te zoeken naar oorzaken van zelfverwaarlozing. De meest voorkomende oorzaken zijn: verworven degeneratieve hersenziekten, psychiatrische stoornissen en alcoholmisbruik. De klinische presentatie bij ouderen vereist specifieke deskundigheid op dit gebied en toepassing van het biopsychosociale model. Aarzel niet om hiervoor een geriater of neuroloog in consult te vragen.”

About these ads

Tags:, , , ,

6 Reacties op “Zelfverwaarlozing en mishandeling zorgen voor (sterk) verhoogde mortaliteit onder ouderen.”

  1. jennyj0 zegt :

    Heb je een link gestuurd, hoop dat-ie werkt.

  2. L.Koppenol zegt :

    Het doet me denken in vergelijking met pas-syndroom, vervreemding van kinderen vaak gepleegd door moeders meest (verzorgend ouder vaak in 90 procent, nog steeds), en het gedegen onderzoek gedaan door Dr. R. Gardner.
    http://www.rgardner.com
    Onbegrijpelijk dat nog steeds weinig of niks rekening wordt gehouden met de risicó factoren aanwezig bij zulke dan eenouders.
    C.q. familie ervan dat kan ook.
    Vervreemding van kinderen wat kindermishandeling is en vaak partner- of ex-partner bij scheidingen, voorkomt.
    Niet te bevatten is dat al jarenlang niet wordt vervolgd of veroordeeld en dat nog steeds geen meldplicht bestaat voor ggz of anderszinds.
    In familierecht nota bene, waaruit blijkt dat talloze dan kinderen vroeg of laat in de psychiatrie terechtkomen met aanverwante stoornissen w.o. borderline bijvoorbeeld.
    Als zelfs blijkt dat toestandsbeeld van moeders niet gelijk wordt bezien nota bene zelfs op verzoek niet, en gezag per automatisme (BW) wordt gegeven aan deze mensen hoe wil je dan preventief gaan werken als overheid en rechtspraak inzake kinderbescherming.
    Mentaliteit moet veranderen en het valse beeld over jaren dat vaders de oorzaak zouden zijn. Onbegrijpelijk terwijl professoren gerenommeerde al jaren wijzen op deze zaken.

    • Bram Hengeveld zegt :

      Bedankt voor je reactie L.Koppenol, maar ik ben een beetje op zoek naar de link met mijn blogpost…

      Mocht je een keer een artikel willen schrijven over de gevolgen op latere leeftijd van het PAS syndroom, dan nodig ik u van harte uit natuurlijk. Maar gelieve mijn blog niet te gebruiken als een reclamebord.

  3. Annemiek zegt :

    Erg he. Hier zijn er wel campagnes om iedereen, ook verpleegkundigen, er meer alert op te maken. Ik denk dat we nog alleen maar het topje van de ijsberg zien. Zo hadden we een tijd terug een man die opgenomen werd met vreselijke doorligwonden op de gekste plekken. Nu kan dat zelfs met de beste zorg nog wel eens gebeuren, maar drukwonden tussen de knieen had ik toch nog nooit gezien. Was het onkunde of onwil van de familie? Ze wilden hem kost wat kost in leven houden. Het bleek dat er heel veel mensen in zijn huis woonden, en ze afhankelijk waren van zijn pensioen. En zijn pijnstillers werden door de familie gebruikt. We hebben hier “Adult Protective Services” die in dit soort gevallen ingeschakeld kan worden, maar ik heb het idee dat er niet zo gek veel is wat die kunnen doen. Niet zoals bij kinderen, die meteen in foster care gaan als er verdenking is van mishandeling.
    Trouwens, hier zijn vk’s verplicht om kindermishandeling aan te geven, en er ligt in NY een wetsvoorstel om dit ook voor ouderenmishandeling verplicht te maken.

  4. Bram Hengeveld zegt :

    Gezien het idee dat ze van het pensioen van de man afhankelijk waren zou ik zeggen dat het onkunde is. Maar wel erg inderdaad. Overigens heb ik drukplekken tussen de knieën wel vaker gezien, zeker wanneer mensen (snel) veel zijn afgevallen en veel in bed liggen. Als er dan niet iemand in de buurt is die er aan denkt om een voldoende dik kussen tussen de knieën te plaatsen is het kwaad snel geschied.

    Maar wel een gruwelijk verhaal; opa leeft voor z’n pijnstillers en het pensioen…

    Nu kan ik me voorstellen dat de verzekeringskwesties in Amerika een dergelijk geval wat gecompliceerder maken.
    Obama heeft een moeilijk pakket!

  5. Annemiek zegt :

    Nee, drukplekken tussen de knieen, echt nog nooit gezien voorheen.
    Verzekeringskwesties hadden in dit geval er niks mee te maken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 319 andere volgers

%d bloggers like this: